بعضی از مردم از خدمات گوناگون مسجد اعم از آموزشی، مالی، فرهنگی، علمی، تفریحی و... بهره میبرند، اما در سایر برنامهها مشارکت چندانی ندارند.۱ ارائه خدمات مختلف به این افراد چگونه باشد تا موجب جذب حداکثری شود؟
قبل از ارائه راهکار، امام و عوامل مسجد باید به این دو نکته توجه وافری داشته باشند:
۱. صرف بهرهمندی مردم از خدمات مسجد مطلوب است؛ هرچند در هیچکدام از برنامههای مسجد شرکت نکنند؛ زیرا ارائه خدمات جاذبه دارد، هرچند حداقلی باشد.۱
۲. میزان جذابیت برنامههای مسجد متفاوت است و توقع اینکه مردم در همه برنامههای مسجد حضور یکسان داشته باشند، توقع بیجایی است؛ مثلاً توقع اینکه جاذبه کلاس آموزشی به اندازه کلاس شنا باشد، درست نیست.
راهکار و اقدام عملی
طراحی پیوست فرهنگی برای تمام خدمات مسجد اعم از اقتصادی، اجتماعی، سیاسی، فرهنگی، ورزشی و علمی بهترین اقدام عملی است۲ که برای آن راهکارهای زیر پیشنهاد میشود:
1. پیوست فرهنگی در کمک به فقرا و دادن بستههای معیشتی
الف) ایجاد زمینهها و بسترهای گستردهتر، بهمنظور حضور بیشتر در مسجد
روند کمکرسانی به فقرا و دادن بستههای معیشتی، با حفظ کرامت خانوادههای نیازمند، در مسجد انجام شود.
پس از شناسایی دیگر نیازهای فقرا، ارائه آن خدمات در مسجد انجام شود؛ مانند نیاز به مشاوره تحصیلی یا خانوادگی و... مشروط به حفظ کرامت مخاطب.
ب) مشارکتدادن فقرا در برگزاری مراسم
زمینهسازی برای مددجویان بهمنظور بانیشدن و تولی در مراسم مسجد. بهعنوان مثال، در برنامههای دعای کمیل و جلسات اعیاد و شهادت معصومین علیهمالسلام با حداقل مشارکت مالی بهعنوان بانی بهصورت وقف و نذر مشارکتی، در اجرای چنین برنامههایی سهیم شوند.
ج) استفاده از ظرفیتهای مددجویان و بهرهگیری از آنان در راستای خدماترسانی به مسجد و محله
پس از شناسایی استعداد اعضای خانوادههای نیازمند، از آنان درخواست شود در زمینهای که استعداد دارند، خدماتی را در مسجد ارائه دهند. برای مثال، فرزند خانوادهای میتواند کلاس رفع اشکال ریاضی برگزار کند، یا همسر خانوادهای میتواند خدمتی را در مسجد انجام دهد؛ مثلاً باغبانی باغچههای مسجد را بهعهده بگیرد یا در توزیع غذای نذری یا نظافت مسجد کمک کند. در چنین شرایطی، میشود برای فرد ارائهدهنده خدمات، هدیهای (اجرت) نیز در نظر گرفت.
د) تقویت ارتباط
احوالپرسی امام و دستاندرکاران اجرایی مسجد از اهالی محله، بهصورت چهرهبهچهره و مستمر، و پیگیری برای شناسایی و رفع مشکلات اهالی محل با رعایت ملاحظات خاص محل و رعایت شرایط.۳
ه) دعوت از آنان بهمنظور شرکت در سایر برنامهها
از اعضای خانواده فقیر و کمدرآمد برای شرکت در برنامههای مسجد، بهخصوص برنامههای تفریحی، زیارتی و خدماتی دعوت شود۴ و در همان جلسات، زمینه جذب آنها و شروع ارتباطشان با مسجد فراهم شود.
2) پیوست فرهنگی در کتابخانه
الف) فضاسازی
پخش اذان در فضای کتابخانه با صوتهای دلنشین و آرامشبخش و تعطیلی کتابخانه برای اقامه نماز؛
نصب عکسهای شهدا و اردوهای جهادی و تفریحی و زیارتی بچههای مسجد با قابهای شکیل؛
نصب احادیث زیبای اهل بیت علیهمالسلام یا دعای هنگام مطالعه در ابتدای کتابها؛
قراردادن کتابهای خاص و مخاطبجذبکن۵ در مکانهای در معرض دید و پرتردد کتابخانه، با هدف سوقِ مراجعان بهسمت مباحث دینی؛
گزینش قسمتهای ناب از کتابهای خاص مثل کتاب من زندهام، دا، چایت را من شیرین میکنم، نشت نشا، نخل و نارنج، روی ماه خداوند را ببوس و... و چاپ شکیل آنان و نصب آنها در قسمتهای در معرض دید یا در کنار قفسههای کتابهای پرمراجعه.
چند تذکر
ـ اقدامات فوق نباید باعث شلوغی فضای کتابخانه و موجب ازبینرفتن تمرکز مراجعان در هنگام مطالعه شود؛
ـ درصورتیکه اقدامات فوق بهصورت همزمان امکانپذیر نیست یا باعث شلوغی محیط کتابخانه میشود، میبایست اقدامات را به تناوب و بهمرور انجام داد؛
ـ در بعضی از کتابخانهها میشود اکثر این اقدامات را با تهیه تابلوهای دیجیتال انجام داد.
بهعلاوهٔ راهکارهای ارائهشده، میشود برای ایجاد جاذبهٔ بیشتر کتابخانه و کتابخوانی، این پیشنهادها را هم بهکار گرفت:
ـ انجام پذیرایی مناسب و بهموقع از مطالعهکنندگان، با چای و کیک؛
ـ اعطای جایزه و برخی از تسهیلات به اعضای کتابخانه. تسهیلاتی ازجمله، وام، بن کتاب، ارائه کارت تخفیف برخی از فروشگاهها و مراکز تفریحی، مثل استخر؛
ـ در صورت امکان، اختصاص شبستان مسجد به محیطی برای مطالعه دانشآموزان و دانشجویان، با مدیریت کارآمد و البته در زمانهای مناسب؛
ـ ایجاد دیوار مهربانی کتاب، برای اهدای کتابهای بلااستفادهٔ آموزشی و علمی در خانهها؛
ـ برگزاری مسابقات کتابخوانی از کتابهای جذاب با شاکله مذهبی؛
ـ معطرکردن فضا با عطرهای همهپسند با استفاده از دستگاه بخور.
ب) برگزاری نشستهای مستمر با موضوعات مورد نیاز برای اعضای کتابخانه در مسجد
برگزاری جلسات فرهنگی و دورههای آموزشی مانند شیوههای تندخوانی، روشهای حفظ و یادگیری، روشهای یادداشتبرداری، کتابشناسی و... . البته بهتر است استاد دورههای فوق از عناصر فرهنگی مسجد باشد و در راستای جذب شرکتکنندگان به مسجد با آنها ارتباط دوستانه برقرار نماید.
ج) حضور امام و مربیان در ساعات کار کتابخانه در بین اعضا کتابخانه
امام و مربیان و نمازگزاران۶ مسجد برای مطالعه در کتابخانه حضور پیدا کنند و در هنگام پخش اذان، در نماز جماعت مسجد شرکت نمایند.
د) تعبیه صندوق ارتباط با امام جماعت۷
ه) سپردن اداره کتابخانه به افراد مؤمن و خوشاخلاق
3) پیوست فرهنگی در اردوها۸
الف) غنیمتشمردن فرصت ایجادشده در اتوبوس و در مسیر اردوها۹
در اردوها یکی از راهکارهای بسیار مؤثر در راستای پیشبرد اهداف مسجد، استفاده از زمان طی مسیر در داخل اتوبوس، هم در مسیر رفت و هم در برگشت است. مثلاً در اردوهای راهیاننور فرصتی که در اتوبوس وجود دارد، کمتر در مکانهای دیگر بهوجود میآید. لذا برای استفاده از این فرصت باید فکر و برنامهریزی شود؛ برنامههایی مانند همخوانی با شعرهای آسان و مشارکتپذیر، مثل سرود «سلام فرمانده».۱۰ البته برای همخوانی لازم است از قبل، متن و صوت شعرها را در اختیار افراد گذاشت. در باب مهارت اردوداری و فعالیتهای آن بهصورت مفصل آموزش داده میشود.
ب) طراحی مسابقه۱۱
۴) پیوست فرهنگی فعالیتهای ورزشی
۵) پیوست فرهنگی مراسم (هیئت / سخنرانی)
۶) پیوست فرهنگی کلاسهای آموزشی
۷) پیوست فرهنگی مهدکودک
۸) پیوست فرهنگی بسیج
پیوست عناوین مذکور در بستههای مستقل به بحث گذاشته خواهد شد.
هنوز دیدگاهی برای این مسئله ثبت نشده است.
