یکی از عوامل جذب افراد بهخصوص جوانان به مسجد شوخیکردن امام با آنهاست؛ درحالیکه برخی از عوامل و نمازگزاران مسجد، این رفتار را حمل بر سبکی و مخالف شأن امام جماعت میدانند و انسان شوخ و بذلهگو را لایق امامت جماعت نمیدانند. امام در این شرایط چه کند؟
در فرض مسئله که برخی از اهل مسجد، شوخی را قبیح میدانند، امام برای استفاده از این ظرفیت در جذب و ارتباطگیری، نیاز به بسترسازی دارد. برای این منظور راهکارهای زیر کارآمد هستند:
الف) تبیین جایگاه و ضرورت شوخی در اسلام
چنین نیست که اسلام مخالف مزاح باشد، لکن برای مزاحکردن اصول و قواعدی را مشخص نموده است. همانگونه که نبی مکرم اسلام صلیاللهعلیهوآله نیز طبق همین قواعد مزاح میکردند۱ و اهل بیت علیهمالسلام آن را بهعنوان یکی از ویژگیهای مؤمنان معرفی فرمودهاند.۲
ب) اختصاص زمانی به شوخی در برنامههای مسجد
امام بخشی از محتوای برنامههای مذهبی مسجد را به امور شاد و لذتبخشی که در آن شوخیهای حکیمانه وجود دارد، اختصاص دهد. بهطور مثال، در مولودیها و اردوها و مسابقات مسجد افرادی را دعوت کند که توانایی اجرای مراسم شاد دارند تا زمینه استفاده از این ظرفیت برای امام فراهم گردد. پس از ایجاد بستر مناسب، امام میتواند با رعایت اصول و نکاتی که در ادامه بیان میشود از شوخی برای جذب جوانان استفاده نماید:
داشتن استعداد شوخی و بذلهگویی
بخشی از توانایی شوخیکردن، ذاتی و بخش دیگر اکتسابی است که نیاز به آموزش دارد. البته ممکن است برخی از شخصیتها ذاتاً شوخ نبوده و نیاز به آموزش داشته باشند؛ پس چنین نیست که همه امامان جماعت استعداد و توانایی شوخی حکیمانه را داشته باشند.۳
پرهیز از افراط در شوخی
با توجه به آسیبهای۴ افراط در استفاده از شوخی و مزاح، امام باید از افراط در این زمینه خودداری کند. همانگونه که امام علی علیهالسلام میفرماید: «الکاملُ مَنْ غَلَبَ جِدُّهُ هَزْلَه»؛ انسان کامل کسی است که «جِدّ» او بر «شوخی»اش غلبه و فزونی داشته باشد.
توجه به حدود شرعی
امام باید در شوخی و مزاح حدود شرعی را رعایت نماید. بهعنوان مثال، از شوخیهایی که منافی عفت یا همراه با حرفهای باطل و تمسخر، تحقیر افراد یا اقوام یا گویش و چهرههای خاص است، پرهیز نماید.۵
رعایت تناسب
الف) با شأن و وقار روحانیت: علاوه بر رعایت حدود شرعی، نیاز است امام در شوخینمودن، منزلت روحانیت را حفظ کند.۶
با مخاطب: امام در شوخیها به اقتضائات حال مخاطبان خود توجه نماید. یعنی به حساسیتهای فرهنگی و قومیتی، جنسیتی، سنی، شغلی و شرایط عارضی مثل بیماری یا سوگواری و... مخاطبان توجه داشته باشد. در یک کلام، حد و ذائقه مخاطبان را درک و متناسب با آن رفتار کند.۷
با زمان و مکان: شوخی در برخی از ایام و مکانها مناسبت ندارد. بهطور مثال، در ایام شهادت و جلسات سوگواری و در اماکنی نظیر قبرستان و زمان تشییعجنازه، از شوخی پرهیز شود.۸
در صورت امکان، استفاده از حکمت در بذلهگویی
امام حتیالمقدور در شوخیهایش، هدفمندی و حکیمانه و پندآموزبودن آنها را مد نظر داشته باشد. بدین منظور میتواند سیره معصومین و علمای دینی و شوخیهای شهدا و جبهه را تعریف کند.۹
پرهیز از شوخی با مقدسات
امام در جمع و مراودات خود با مردم به حساسیتها و خط قرمزهای اعتقادی توجه نماید. مثلا، هیچگاه با مقدسات دینی همانند خداوند متعال و معصومین و عالم قبر و قیامت و ملائکه یا عمامه و لباس روحانیت شوخی ننماید.۱۰
هنوز دیدگاهی برای این مسئله ثبت نشده است.
