در پاسخ به این مسئله، ابتدا باید تفاوت بین متکدی (یا گدا) و به بیان دیگر سائل و فقیر مشخص شود. گدا یا متکدّی هممعنا با «سائل بالکد» در عربی است و متفاوت با معنای فقیر میباشد. فقیر کسی است که هزینهٔ زندگی خود را ندارد (و فرقی نمیکند که از دیگران درخواست کمک نماید یا درخواستی نکند)، اما متکدی کسی است که از دیگران درخواست کمک میکند و فرقی نمیکند هزینهٔ زندگی خود را داشته باشد یا نداشته باشد. با توجه به مطالب فوق، متکدیان به چند دسته تقسیم میشوند و شیوهٔ مواجهه با آنان متفاوت است:
۱. متکدیان نیازمند (فقیر) (نیازمند بودن آنها احراز شده است):
با توجه به امکانات مسجد، به آنان کمک شود.
۲. متکدیان بینیاز (بینیازی آنان احراز شده است):
برای جلوگیری از گداپروری و سوءاستفادهٔ این افراد، کمک کردن به آنان ممنوع است.
۳. متکدیان مجهولالحال:
آنها را رد نکرده
البته در مواردی که این کار باعث برچسب خوردن مسجد میشود، باید از کمک مستقیم به آنان و جمعآوری پول در بین نماز خودداری کرد.
پاورقیها عَنِ اَلْوَلِيدِ بْنِ صَبِيحٍ قَالَ: كُنْتُ عِنْدَ أَبِي عَبْدِ اَللَّهِ (عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ) فَجَاءَهُ سَائِلٌ فَأَعْطَاهُ ثُمَّ جَاءَهُ آخَرُ فَأَعْطَاهُ ثُمَّ جَاءَهُ آخَرُ فَأَعْطَاهُ ثُمَّ جَاءَهُ آخَرُ فَقَالَ يَسَعُ اَللَّهُ عَلَيْكَ.» (الکافی، ج ۴، ص ۱۶). ولید بن صبیح گوید: در خدمت امام صادق (علیهالسلام) بودم كه فقیری آمد. امام (علیهالسلام) چيزى به او داد. دوباره شخص ديگرى آمد. امام (علیهالسلام) چيزى به او داد. دوباره شخص ديگرى آمد، امام (علیهالسلام) چيزى به او داد. باز شخص ديگرى آمد و امام صادق (علیهالسلام) فرمود: «خداوند براى تو گشايش دهد.» دلایل زیادی وجود دارد که از رد کردن متکدی و سائل نهی میکند؛ مانند: «وَأَمَّا السَّائِلَ فَلَا تَنْهَرْ» (سورۀ ضحی، آیۀ ۱۰). «و تهیدستِ حاجتخواه را [به بانگ زدن] از خود مران.» «وَ فِي أَمْوَالِهِمْ حَقٌّ لِلسَّائِلِ وَ الْمَحْرُومِ» (سورۀ ذاریات، آیۀ ۱۹). «و در اموالشان حقی برای سائل [تهیدست] و محروم [از معیشت] بود.» «قَالَ رَسُولُ اَللَّهِ (صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ): لَا تَقْطَعُوا عَلَى اَلسَّائِلِ مَسْأَلَتَهُ فَلَوْلَا أَنَّ اَلْمَسَاكِينَ يَكْذِبُونَ مَا أَفْلَحَ مَنْ رَدَّهُمْ.» (الکافی، ج ۴، ص ۱۵). «درخواست سائلان را قطع نكنيد؛ زيرا اگر سائلان دروغ نمیگفتند، هركه آنها را رد میکرد، رستگار نمیشد.» «قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ (عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ): أَعْطِ اَلسَّائِلَ وَ لَوْ كَانَ عَلَى ظَهْرِ فَرَسٍ.» (الکافی، ج ۴، ص ۱۵). «به سائل چیزی عطا كن، گرچه سوار اسبی باشد.» «قَالَ رَسُولُ اَللَّهِ (صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ): لَا تَحِلُّ اَلصَّدَقَةُ لِغَنِيٍّ وَ لَا لِذِي مِرَّةٍ سَوِيٍّ وَ لَا لِمُحْتَرِفٍ وَ لَا لِقَوِيٍّ قُلْنَا وَ مَا مَعْنَى هَذَا قَالَ لَا يَحِلُّ لَهُ أَنْ يَأْخُذَهَا وَ هُوَ يَقْدِرُ عَلَى أَنْ يَكُفَّ نَفْسَهُ عَنْهَا.» (معانیالأخبار، ج ۱، ص ۲۶۲). «برای ثروتمند و شخصی که اندامی استوار و توانا و بیعیب و درد دارد، و آدمی که پیشهای دارد، و فرد نیرومند، گرفتن صدقه حلال نیست.» عرض كرديم: «معنای این (قوی) چیست؟» فرمود: «درصورتیکه میتواند خود را از گرفتن صدقه بازدارد، برایش حلال نیست آن را بگیرد.» براین اساس، فتوای مراجع تقلید اینچنین است: مقام معظم رهبری: اگر این عمل ترویج دروغ، بیکاری و تکدیگری و تخلف از قانون باشد، باید از آن اجتناب شود. میتوانید صدقات و تبرعات را به مؤسسات مورد اطمینانی که در این زمینه فعال هستند، بدهید. آیتالله مکارم شیرازی: کسانی که بهصورت تیمی گدایی میکنند و این کار را در خیابانها انجام میدهند، نیازمند نیستند و بهعنوان یک شغل به این موضوع نگاه میکنند و از این طریق درآمدزایی میکنند، پس نباید به آنان کمک کرد. آیتالله جوادی آملی: کسانی که علیرغم اینکه سالم هستند و میتوانند کاری را انجام دهند، ولی در چهارراهها و خیابانها حضور پیدا میکنند و دست به گدایی میزنند، این عمل پسندیده نیست و باید متولیان، این موضوعات را بهطریقی جمعآوری کنند و نباید به اینگونه افراد کمک کرد. آیتالله سیستانی: کسانی که در خیابانها و مکانهای عمومی مینشینند و مشغول تکدیگری هستند، بههیچعنوان مشخص نیست که آیا واقعاً نیازمند هستند یا خیر! پس تشخیص این امر کار سختی است و نیاز به تحقیق دارد؛ پس باید از کنارشان رد شد. آیتالله وحید خراسانی: ابتدا اینکه کمک به اینگونه افراد بهصورت استحبابی است؛ ولی اگر بدانیم و بفهمیم که بعضی از این افراد از این شیوۀ تکدیگری در خیابان سوءاستفاده میکنند، نباید به آنها کمک کرد. آیتالله شبیری زنجانی: به کسانی که در سر چهارراهها مشغول تکدیگری هستند نباید کمک کرد؛ در عوض باید به نیازمندان آبرومند در اقوام و اطراف خودمان کمک کنیم. آیتالله نوری همدانی: در این موضوع باید اهم و مهم را در نظر گرفت و اگر قرار است کمکی را انجام بدهیم، آن را برای اقوام و نیازمندان آبرودار در اطرافمان باید صرف کنیم نه کسانی که از صحت نیازمندیشان اطلاع نداریم در خیابانها و چهارراهها. https://B2n.ir/s47876 «عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) قَالَ: كَانَ فِيمَا نَاجَى اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ بِهِ مُوسَى (عَلَيْهِ السَّلَامُ) قَالَ: يَا مُوسَى، أَكْرِمِ السَّائِلَ بِبَذْلٍ يَسِيرٍ أَوْ بِرَدٍّ جَمِيلٍ لِأَنَّهُ يَأْتِيكَ مَنْ لَيْسَ بِإِنْسٍ وَلَا جَانٍّ مَلَائِكَةٌ مِنْ مَلَائِكَةِ الرَّحْمَنِ يَبْلُونَكَ فِيمَا خَوَّلْتُكَ، وَيَسْأَلُونَكَ عَمَّا نَوَّلْتُكَ، فَانْظُرْ كَيْفَ أَنْتَ صَانِعٌ يَا ابْنَ عِمْرَانَ؟» «عَنْ رَسُولِ اللَّهِ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ): إِنَّا لَنُعْطِي غَيْرَ الْمُسْتَحِقِّ حَذَرًا مِنْ رَدِّ الْمُسْتَحِقِّ» (عِدَّةُ الدَّاعِي، ص ۹۱). «ما از بیم آنکه مستحقی را ردّ نکرده باشیم، به غیرمستحق هم میبخشیم.» در روایتی از حضرت صادق (ع) سؤال میشود گدایی میآید و درخواست کمک میکند، وقتی از واقع [حال او] نمیدانیم چه کنیم؟ حضرت در جواب میفرمایند: «به کسانی که نسبت به آنان دلسوزی پیدا کردید، کمک کنید.» سپس حضرت میفرمایند: «کمتر از یک درهم به آنان بدهید.» راوی میپرسد حداکثر مقداری که به آنان بدهم چقدر باشد؟ و حضرت میفرماید: «چهار دانق.» (تفسیر نورالثقلین، ج ۵، ص ۵۹۷). 