نحوه مواجهه با گلهمندی خانواده از وضعیت معیشتی و غیبت امام

آخرین به‌روزرسانی: ۲۲ خرداد ۱۴۰۵۱ بازدید

پرسش

یقیناً امام محله بودن فرصت‌های حضور در خانه و تفریحات خانوادگی را کم می‌کند، به‌گونه‌ای که در برخی از موارد موجب بدبینی و دل‌زدگی خانوادهٔ امام نسبت به روحانیت و دین شده و یا باعث اختلافات خانوادگی می‌شود؛ چگونه می‌توانم به جبران این کمبود اقدام کنم؟

پاسخ

گاهی امام از جانب خانوادهٔ خود مورد اعتراض قرار می‌گیرد؛ مثلاً به او می‌گویند مگر چقدر حق‌الزحمه به تو می‌دهند که این‌قدر در مسجد وقت می‌گذاری؟ یا تو اگر فقط نماز بخوانی و چند مسئله بگویی به وظیفه‌ات عمل کرده‌ای، این‌قدر دوندگی برای چیست؟ یا گاهی او را با امام‌جماعت‌های غیرفعال مقایسه می‌کنند. در این مواقع وظیفهٔ امام چیست؟

امام می‌تواند با مدیریت زمان و رعایت اصول و راهکارهای زیر، این کمبود را جبران کند:

1. تقویت سعه‌صدر و توجه به اصل مدارا:

مدارا با خانواده و جامعه به معنای تحمل مقداری گله و شکایت طبیعی است که نیاز به شرح صدر و تغافل دارد. توقع نبود هیچ شکایتی، بی‌جاست. آیات، روایات ^۱و سیره علما^۲ نیز بر این اصل اشاره و تأکید دارند.

2. پرهیز از مقابلهٔ منفی با خانواده:

برخی ائمهٔ جماعات در برابر اعتراض خانواده، برخورد نامناسبی نشان می‌دهند که وضعیت را بدتر می‌کند.^۳

3. ایجاد تعادل و مدیریت برنامه‌ها در خانه و مسجد:

راهکارها:

توجه به جایگاه و اهمیت کار فرهنگی^۴ و امامت، در کنار خدمت و حضور در خانه.^۵

مشخص کردن وظایف در خانه و مسجد و تعهد به انجام آن‌ها.

تبیین جایگاه و وظایف امام برای خانواده و عوامل مسجد.^۶

حضور در برنامه‌های موردنیاز^۷ و اکتفا به مدیریت فرهنگی سایر برنامه‌ها.^۸

پرهیز از خودمحوری و توجه به علایق شخصی در صرف وقت.^۹

نکته: در صورت نیاز به حضور اضطراری، با خانواده هماهنگ کنید و کمبود را در آینده جبران نمایید.

4. کیفیتبخشی به حضور در خانه:^۱۰

صرف حضور در خانه خوب است، اما حضور فعال و هدفمند ضروری است و کاستی‌ها را جبران می‌کند.^۱۱ در این راستا لازم است:

محبت به اعضای خانواده را عبادت و راه رشد و تکامل خویش بداند.^۱۲

در خانه، به بهانه‌های مختلف از همسر تشکر و از زحمات وی قدردانی کند.^۱۳

گاهی فقط برای ابراز محبت، با همسر و اعضای خانواده خویش تماس بگیرد یا در قالب نامه ابراز محبت کند.^۱۴

برای مناسبت‌هایی مانند سالگرد ازدواج و تولد، برنامهٔ مختصری تدارک ببیند.

وقت‌های اختصاصی هرچند اندک برای صحبت با هریک از اعضای خانواده در نظر بگیرد.^۱۵

در هنگام بازگشت از مسجد، مثلاًسوغاتی و هدیه تهیه کند.^۱۶

در کارهای خانه به همسر کمک کند؛ مثلاً در پاک‌کردن سبزی و شستن ظروف و...^۱۷

هر چند وقت یک‌بار زمینه مسافرت خانوادگی را فراهم کند. در این زمینه می‌تواند از ظرفیت اردوهای مسجد استفاده کند.

5. تقویت انگیزههای الهی در خانواده:

اگر رفتار امام با انگیزهٔ الهی، مجاهدت و ازخودگذشتگی همراه باشد، خانواده نه‌تنها شکایت نمی‌کند، بلکه همراهی می‌کند؛ اما اگر انگیزه‌ها مادی باشد، حتی خود امام هم پشیمان می‌شود.^۱۸

6. همراهسازی اعضای خانواده:

به‌کارگیری خانواده در برنامه‌های مسجد: مباشرت آن‌ها احساس نیاز و موفقیت ایجاد می‌کند و همراهی را افزایش می‌دهد.

ایجاد انگیزه و اقناع خانواده: امام می‌تواند با بیان بازخوردهای فعالیت‌های خود در عرصه‌های مختلف خانواده را اقناع و همراه سازد.^۱۹

پرهیز از دلسرد نمودن خانواده: عدم بیان مشکلات موجود در فعالیت‌های اجتماعی برای خانواده، جهت جلوگیری از دلسرد شدن آنان بسیار مؤثر است.^۲۰

7. برنامه ریزی جهت فعالیت اعضای خانواده در منزل:

فعالیت‌های تکراری و روزمره باعث احساس پوچی و بی‌هدفی می‌شود که گاهی به بهانه‌گیری منجر می‌گردد.^۲۱

پاورقی‌ها

↑ ۱.«ادْفَعْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ السَّيِّئَةَ ۚ نَحْنُ أَعْلَمُ بِمَا يَصِفُونَ.» (سورهٔ مؤمنون، آیه ۹۶). قال أبوعبدالله علیه‌السلام: «کَانَتْ لِأَبِی عَلَیْهِ السَّلَامُ امْرَأَةٌ وَ کَانَتْ تُؤْذِیهِ فَکَانَ یَغْفِرُ لَهَا.» (من لایحضره الفقیه، ج ۳).
↑ ۲.استاد شیخ حسین انصاریان در کتاب «نفس» می‌نویسد: یک روز چهار یا پنج نفر جمع شدند و خدمت مرحوم شیخ جعفر کاشف‌الغطاء آمدند و گفتند: «آقا، ما داستانی شنیده‌ایم و می‌خواهیم از خودتان بپرسیم. شنیده‌ایم همسر شما گاهی شما را می‌زند؛ آیا این مطلب صحت دارد؟!» فرمود: «بله، او عرب است، قدرتمند و قوی‌البنیه هم هست. گاهی که عصبانی می‌شود، حسابی مرا می‌زند و زورم هم به او نمی‌رسد.» گفتند: «او را طلاق بدهید.» گفت: «نمی‌دهم.» گفتند: «اجازه بدهید زن‌هایمان را بفرستیم تا ادبش کنند.» گفت: «این کار را هم اجازه نمی‌دهم.» گفتند: «چرا؟» گفت: «این زن در این خانه برای من از بزرگ‌ترین نعمت‌های خداست؛ زیرا وقتی بیرون می‌آیم و در صحن امیرالمؤمنین می‌ایستم و تمام صحن پشت سر من نماز می‌خوانند و مردم در برابر من تعظیم می‌کنند، گاهی این مقامات الهی یک ذره هوا در من ایجاد می‌کند. همان وقت که به خانه می‌آیم و کتک می‌خورم، آن هوا بیرون می‌رود! این چوب الهی است و باید باشد.»
↑ ۳.مثلاً، با خشم و غضب و گاهی با الفاظ نامناسب به آن‌ها پاسخ می‌دهند.
↑ ۴.در بستهٔ «جایگاه مسجد» به‌صورت تفصیلی به این آیات و روایات اشاره شده است.
↑ ۵.عنِ الكاظِمِ علیه‌السلام: «اِجْتَهِدُوا فى اَنْ يَكُونَ زَمانُكُمْ اَرْبَعَ ساعاتٍ: ساعَةً لِمُناجاةِ اللّه، وَ ساعَةً لِأَمْرِ الْمَعاشِ وَ ساعَةً لِمُعاشَرَةِ الإخْوانِ وَ الثِّقاتِ الذَّينَ يُعَرِّفونَكُمْ عُيُوبَكُمْ وَ يُخْلِصُونَ لَكُمْ فى الْباطِنِ، وَ ساعَةً تَخلُونَ فَيها لِلَذَّاتِكُمْ فى غَيْرِ مُحَرَّمٍ، وَبِهذِهِ السّاعَةِ تَقْدِرُونَ عَلَى الثّلاثِ ساعاتٍ» (الحياه، ج۱، ص ۳۰۳؛ به نقل از تحف العقول). قَالَ رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ: «مَنْ دَخَلَ اَلسُّوقَ فَاشْتَرَى تُحْفَةً فَحَمَلَهَا إِلَى عِيَالِهِ كَانَ كَحَامِلِ صَدَقَةٍ إِلَى قَوْمٍ مَحَاوِيجَ وَ لْيَبْدَأْ بِالْإِنَاثِ قَبْلَ اَلذُّكُورِ فَإِنَّهُ مَنْ فَرَّحَ أُنْثَى فَكَأَنَّمَا عتق [أَعْتَقَ] رَقَبَةً مِنْ وُلْدِ إِسْمَاعِيلَ وَ مَنْ أَقَرَّ بِعَيْنِ اِبْنٍ فَكَأَنَّمَا بَكَى مِنْ خَشْيَةِ اَللَّهِ وَ مَنْ بَكَى مِنْ خَشْيَةِ اَللَّهِ أَدْخَلَهُ جَنَّاتِ اَلنَّعِيمِ» (ثواب الأعمال و عقاب الأعمال، الجزء۱، ص۲۰۱).
↑ ۶.تبیین اینکه وظایف امام محدود به نماز خواندن و بیان چند مسئله نیست؛ بلکه شامل اقامهٔ جماعت و امامت مسجد و محله است، همان‌گونه که در صدر اسلام، پیامبر (ص) در مسجد تمام مسائل مسلمین را پیگیری می‌کردند.
↑ ۷.مثلاً، حضور او در جلسهٔ هیئت‌امنا الزامی است؛ اما حضور در تمام جلسات دعا یا کلاس‌های فرهنگی ضروری نیست.
↑ ۸.مثلاً، در دعوت از مهمان‌ها برای برخی مراسم، تهیه و توزیع بسته‌های معیشتی، تزیین یا سیاه‌پوش کردن مسجد و غیره. البته گاهی مشارکت امام در این امور، دست‌اندرکاران را دلگرم می‌کند و محبوبیت او را افزایش می‌دهد.
↑ ۹.مثلاً، اگر امام تا نیمه‌های شب در مجالس کنار دوستان گعده بگیرد و بیشتر وقت خود را در اردوهای تفریحی و زیارتی بگذراند، بدیهی است که خانواده ناراحت شوند.
↑ ۱۰.قالَ رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ: «جُلوسُ المَرءِ عندَ عِيالِهِ أحَبُّ إلى اللّه ِ تعالى مِنِ اعتِكافٍ في مَسجِدِي هذا» (تنبيه الخواطر، ۲/۱۲۲). قَالَ رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ: «خَیْرُکُمْ خَیْرُکُمْ لِأَهْلِهِ وَ أَنَا خَیْرُکُمْ لِأَهْلِی» (شیخ صدوق، من لایحضره الفقیه، ج ۳، ص ۵۵۵). آیت‌الله مصباح یزدی فرمودند: «شهید بهشتی باید برای همه الگو باشد؛ زیرا به‌رغم همه مشکلات و مشاغل، جمعه‌ها را به‌هیچ‌وجه از وقت خانواده نمی‌گرفت و حتی در جلسات فوری پیش‌بینی‌نشده، از قبل می‌گفت که با همسرم در این جلسه شرکت می‌کنم» (خبرگزاری تسنیم، ۱۵ مهرماه ۱۳۹۳).
↑ ۱۱.لذا امام باید برای اوقات فراغت و زمان حضور در خانه برنامه‌ریزی کند؛ مثلاً از قبل مشخص کند که به منزل چه کسی بروند یا برای تفریح و گردش چه برنامه‌ای داشته باشند. از سوی دیگر، به کیفی‌سازی حضور خود در خانه بپردازد با استفاده از راهکارهایی مانند: صرف غذا همراه با خانواده: (جناب استاد حجت‌الاسلام مهدی طائب فرمودند: مقام معظم رهبری در دیدار با پاسداران تأکید کردند: «غذای خود را با خانواده صرف کنید» و در پاسخ به اعتراض آنان مبنی بر کمبود وقت، فرمودند: «اگر وقت کم آوردید، با من [یعنی من ضامن می‌شوم]»). گفتگوی جمعی با خانواده. بازی با بچه‌ها و صرف وقت با آن‌ها. حتی‌المقدور اجتناب از پاسخگویی مداوم به تلفن عوامل یا مردم در خانه، و پرهیز از دادن مشاوره، صرف وقت طولانی برای مطالعه، تماشای تلویزیون یا فضای مجازی و غیره.
↑ ۱۲.برخی حضور نزد خانواده را خسران و اتلاف وقت می‌دانند؛ بنابراین عذاب وجدان می‌گیرند، به‌گونه‌ای که هنگام حضور در خانه غصه می‌خورند که «الان می‌توانستم چه کارهای مهمی انجام دهم».
↑ ۱۳.مثلاً، وقتی همسر غذایی آماده کرده یا در تزیین آن ابتکاری به خرج داده، یا برای فرزندان لباس دوخته یا خریده است، امام باید با دقت به آن توجه نشان دهد و صمیمانه تشکر کند. در صورت خرید لباس یا آرایش توسط همسر، حتی اگر مورد پسند نبود، تأیید و تشکر کند و اگر لازم بود، بعداً در فرصتی مناسب از سلیقهٔ خود بگوید.
↑ ۱۴.سیرهٔ علما، از جمله مرحوم امام خمینی، در این موضوع می‌تواند الگو باشد؛ چنان‌که ایشان در نامه‌ای عاشقانه به همسرشان نوشتند: «تصدقت شوم؛ الهی قربانت بروم. در این مدت که مبتلای به جدایی از آن نور چشم عزیز و قوّت قلبم گردیدم، متذکر شما هستم و صورت زیبایت در آئینهٔ قلبم منقوش است. عزیزم، امیدوارم خداوند شما را به‌سلامت و خوش در پناه خودش حفظ کند. حال من با هر شدتی باشد می‌گذرد؛ ولی بحمدالله تاکنون هر چه پیش آمده خوش بوده و الان در شهر زیبای بیروت هستم. حقیقتاً جای شما خالی است؛ فقط برای تماشای شهر و دریا خیلی منظرهٔ خوش دارد. صد حیف که محبوب عزیزم همراه نیست که این منظرهٔ عالی به دل بچسبد.»
↑ ۱۵.در هم‌کلامی با همسر رعایت این نکات مفید است: دغدغه‌ها و دنیای زنان با مردان تفاوت دارد و برای هم‌کلامی نیاز به آموزش است. پرسیدن از کارهای روزمرهٔ خانم‌ها و گوش کردن به آن می‌تواند به القای حس توجه کمک کند.
↑ ۱۶.پیامبر گرامی اسلام صلی‌الله علیه و آله و سلم: «إِذَا خَرَجَ أَحَدُکُمْ إِلَى سَفَرٍ ثُمَّ قَدِمَ عَلَى أَهْلِهِ فَلْیُهْدِهِمْ وَ لْیُطْرِفْهُمْ.»؛ هر گاه یکی از شما به سفر رفت، در مراجعت هدیه و سوغاتی برای خانواده‌اش به‌همراه بیاورد. (بحار، ج ۷۶، ص ۲۸۳). بهتر است سوغات به‌صورت کادو و همراه نوشته‌ای عاطفی و همراه با شعری مختصر همراه تاریخ باشد.
↑ ۱۷.عَنْ عَلِیٍّ (ع) قَالَ: «دَخَلَ عَلَیْنَا رَسُولُ اللَّهِ (ص) وَ فَاطِمَةُ جَالِسَةٌ عِنْدَ الْقِدْرِ وَ أَنَا أُنَقِّی الْعَدَسَ قَالَ یَا أَبَا الْحَسَنِ قُلْتُ لَبَّیْکَ یَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ اسْمَعْ مِنِّی وَ مَا أَقُولُ إِلَّا مِنْ أَمْرِ رَبِّی مَا مِنْ رَجُلٍ یُعِینُ امْرَأَتَهُ فِی بَیْتِهَا إِلَّا کَانَ لَهُ بِکُلِّ شَعْرَةٍ عَلَى بَدَنِهِ عِبَادَةُ سَنَةٍ صِیَامٌ نَهَارُهَا وَ قِیَامٌ لَیْلُهَا وَ أَعْطَاهُ اللَّهُ تَعَالَى مِنَ الثَّوَابِ مِثْلَ مَا أَعْطَاهُ اللَّهُ الصَّابِرِینَ و…» .(جامع الاخبار، ص ۱۰۲ و ۱۰۳). توجه داشته باشید که خانم‌ها کارهای فنی خانه را وظیفهٔ مرد می‌دانند و جزء کمک در کارهای خانه نمی‌دانند.
↑ ۱۸.مثلاً، امام می‌تواند برای خانوادهٔ خود روایاتی از ثواب هدایت دیگران بخواند و اعلام کند که آن‌ها را در این ثواب عظیم شریک می‌کند؛ مانند این روایت که پیامبر صلی‌الله علیه و آله به امیرالمؤمنین علیه‌السلام فرمودند: «لَأن يَهدي اللّه ُ على يَدَيكَ رجُلاً خَيرٌ لَكَ مِمّا طَلَعَت علَيهِ الشَّمسُ و غَرَبَت…» (کافی، ج ۵، ص۲۸).
↑ ۱۹.مثلاً، بگوید که چند خانواده را از طلاق و فروپاشی نجات داده، یا به چند خانوادهٔ فقیر و یتیم رسیدگی کرده، یا چه جوانان و نوجوانانی را از انحرافات نجات داده است و…؛ این اقدامات بازخوردهای مثبتی داشته، مانند دعای خیر آن‌ها برای امام و خانواده‌اش، خوشحالی و نشاط فرزندان و اطرافیان آن خانواده‌ها، یا موفقیت جوانان مرتبط با مسجد در عرصه‌های علمی، هنری، ورزشی، مدیریتی و غیره.
↑ ۲۰.مثلاً، از بی‌مهری‌ها و قدرنشناسی‌های مردم و عوامل مسجد نسبت به خودش، یا مانع‌تراشی‌ها و مخالفت‌های عوامل مسجد با برنامه‌هایش، یا بی‌اعتنایی به معیشت امام در پرداخت حق‌الزحمه و غیره، در نزد خانواده چیزی نگوید.
↑ ۲۱.این مسئله اقتضایی است و بستگی به شرایط امام و همسرش دارد؛ اما باید به‌گونه‌ای مدیریت شود که امام و همسر وی چنان مشغول کار نشوند که فرزندان آسیب ببینند. مثلاً، نباید به‌گونه‌ای باشد که امام به کارهای مسجد رسیدگی کند و مادر آن‌قدر مشغول شود که از فرزندان غافل شوند و آن‌ها کاملاً به سمت فضای مجازی کشیده شوند.

نحوه مواجهه با گلهمندی خانواده از وضعیت معیشتی و غیبت امام

پرسش

پاسخ

موضوعات مرتبط

مسائل مرتبط

دیدگاه‌ها(۰)