مردم از امام محله
انتظار دارند در کنار اقامۀ نماز کارهای دیگری نیز از جمله تبلیغ و سخنرانی، امور
مربوط به عقد و ازدواج، امور مربوط به دفن و کفن و برگزاری مراسم ختم را نیز انجام
دهد. آیا امام جماعت میتواند در قبال این امور اجرتی دریافت کند؟ با
توجه به اینکه پرداخت حقالزحمهٔ امثال این امور ضابطۀ خاصی نداشته و
در هر محله متفاوت است، چه راهکاری در راستای احقاق حق او و پرداختکنندگان پیشنهاد میکنید؟
گرفتن پول در قبال انجام واجبات ـ هرچند کفایی ـ اشکال دارد؛ ولی گرفتن مزد در قبال انجام مقدمات واجب ـ در صورت مالیت عرفی ـ و مستحبات اشکالی ندارد. ۱ با توجه به اینکه اغلب موارد مذکور، نیاز به مقدماتی چون هزینۀ ایاب و ذهاب دارند و همچنین همراه با انجام مستحبات است ۲ ؛ از این رو در خواست مزد اشکال شرعی ندارد.
البته با توجه به حساسیت جامعه نسبت به مساجد و روحانیت و همچنین تبلیغات سویی که دشمنان اسلام به کمک رسانههای خود در این زمینه علیه روحانیت انجام میدهند، یافتن یک ضابطۀ واحد برای چگونگی دریافت حقالزحمه و تأمین هزینهٔ زندگی امامان مسجد کاری دشوار و ضوابط آن اقتضایی است. ولیکن با رعایت اصول و نکاتی میتوان از آسیبهای احتمالی جلوگیری نمود که در ادامه به بیان برخی از اصول و نکات میپردازیم.
اصل اول: امام ابتدا و به صورت مستقیم میزان حقالزحمه را تعیین نکند.
با توجه به سیرۀ علما و بزرگان دین که از تعیین حقالزحمه در این امور خودداری میکردند، امام نباید به کارهای طلبگی خود نگاه معاملهای و مادی داشته باشد و همانند کاسبان چرتکه انداخته و چانه بزند. البته اگر از طرف هیئت امنا، یا سازمان دعوتکننده مبلغی به عنوان حقالزحمه پیشنهاد شد، پذیرش آن اشکالی ندارد.
لازم به ذکر است که طبیعت مادی انسان در صورتیکه چندین بار دچار بیمهری مردم و تنگی در معیشت گردد، امام را به سوی درخواست هزینه و تعیین آن میکشاند. از این رو نیاز است امام، برای التزام به این اصل در چنین شرایطی چارهای بیندیشد و الا نفس وی به تدریج دلایل فراوانی برای تعیین حقوق از مردم ـ هرچند شرعی ـ خواهد یافت. بدین منظور پیشنهاد میشود امام به نکات زیر توجه نماید:
الف) رزّاقیت الهی:
توجه امام به این نکته که اگر به دنبال رسیدگی به نیازهای مادی و معنوی مردم باشد، خدا روزی او را تأمین میکند؛ چرا که خداوند روزی کسی که به دنبال تأمین نیازهای مردم باشد را تضمین کرده است. ۳
ب) جایگاه و آثار و برکات معنوی امامت مسجد و پرهیز از نگاه شغلی و اداری به آن.
امامت مسجد را یک توفیق، بلکه یک وظیفه بداند و در مقام ارزشگذاری به آثار و برکات معنوی امامت مسجد، به ویژه تبلیغ دین ۴ توجه کند و مقدار حقالزحمه را ملاک ارزش کار خود قرار ندهد. این مهم را به صورتهای مختلف به خود متذکر شود.
ج) فرصت بیبدیل تبلیغ در نظام جمهوری اسلامی ایران:
امام باید به خویش متذکر شود که خداوند به برکت نظام جمهوری اسلامی ایران بستری فراهم نموده است تا به راحتی به تبلیغ دین خدا بپردازم که در طول تاریخ، بسیاری از انبیا و معصومین و بزرگان دینی از این فرصت محروم بودهاند. لذا صِرف وجود بستر تبلیغ، نعمت بزرگی است، حتی اگر فایدۀ مالی نداشته باشد.
د) هویت طلبگی:
امام جماعت به هویت طلبگی خود توجه نماید و دائماً به خود متذکر شود که سرباز امام عصر؟ع؟ است. جنس کارش مادی نیست که انتظار دریافت هزینه از مردم داشته باشد و اصولاً شأن و منزلت امام اینقدر بالاست که طرف حساب او امام زمان؟ع؟ میباشد؛ از این رو در صورت بیمهری مردم، آن را جزئی از زندگی خود در مسیر سربازی امام زمان؟ع؟ ببیند و برای کار خود حقالزحمه تعیین نکند.
پیشنهاد میشود برای حفظ هویت طلبگی به نکات زیر توجه شود:
۱. حتیالمقدور امام جماعت رابطۀ خود با حوزۀ علمیه را قطع نکند و در مقابل نیز مدیران حوزه برای امام جماعت برنامهای مستمر داشته باشند تا رابطۀ امام با حوزه قطع نشود.
۲. امام با دیگر طلبههای منطقه در ارتباط باشد و از جمع آنان فاصله نگیرد.
۳. برنامههایی برای ارتباط مستمر با علمای ربانی و مجالست با آنان و مطالعۀ سیرۀ آنها داشته باشد.حتیالامکان از همنشینی با اشراف، ثروتمندان و دمخور شدن و استفادۀ از اطعام و پذیرایی آنان پرهیز کند؛ زیرا به تدریج خلق و خوی او را به سوی دنیاگرایی میکشاند، ۵ هر چند حلال بوده و مشکل شرعی نداشته باشد.
ه) عدم انتظار دریافت حقالزحمه: ۶
هرچند اکثر افراد نسبت به روحانیت و ارزش و اثر فعالیتهای تبلیغی واقف هستند و به بهانههای مختلف بستر تأمین نیازهای اقتصادی امام را تأمین میکنند، اما عدهای تبلیغ امام در مسجد را اصلاً کار نمیدانند و هزینه پرداخت نمیکنند. از این رو امامان باید این تفاوتها را بپذیرند و از همان ابتدا انتظار پرداخت هزینه نداشته باشند تا در صورت عدم پرداخت حقالزحمه، ناراحت یا دلسرد نگردند.
و) مراقبت بر وسوسههای نفسانی و شیطانی:
گاهی اوقات با دیدن هزینههای مردم جهت اطعام مجالس، هدیۀ مادحین و ذاکرین و... چنین میپنداریم که در مقابل این معضل فرهنگی اقداماتی لازم است. لذا به ذهن میرسد، مناسبترین راه تعیین قیمت است که این خود وسوسۀ شیطان و موجب وهن روحانیت و فاصله گرفتن مردم است. ضمناً این سؤال پیش میآید که چرا این میزان احساس وظیفه در سایر معضلات فرهنگی دیده نمیشود.
اصل دوم: نسبت به پرداخت حقالزحمه امام فرهنگسازی شود.
راهکارها:
امام جمعه، یا سازمانهایی که وظیفۀ اعزام مبلغ را بر عهده دارند، عوامل مساجد و بانیان مجالس را نسبت به حقالزحمه امام جماعت توجیه نمایند و خود نیز هر از چند گاهی پیگیر این مسألهٔ باشند تا معیشت امام به صورت عزتمندانه تأمین شود.
امام در صورت پرسش از وضعیت معیشت ائمۀ جماعات و طلاب، با ملاحظه شرایط ۷ و در جمعهای خصوصی در مورد کیفیت معیشت خود و وجوه دریافتی توضیح دهد تا چنین تصور نشود که از اداره، یا ارگانی هزینۀ هنگفتی دریافت میکند.
عوامل مسجد و افراد تأثیرگذار و موجه مانند علما و معتمدان محله، آثار و برکات دنیوی و اخروی تأمین معیشت امام جماعت و پیامدهای ترک آن را برای مردم تشریح کنند.
روحانیون مطرح وقتی در مساجد دعوت میشوند به تکریم امام جماعت آن مسجد بپردازند و شأن و منزلت امام جماعت را برای مردم بیان کنند.
اگر امام به صورت پاره وقت در مسجد فعالیت میکند، آثار و برکات مسجد تراز را برای مردم بیان نماید. در این صورت مردم به صورت خودجوش در تأمین معیشت امام برای رساندن مسجد به مسجد تراز تلاش خواهند کرد.
اصل سوم: عوامل مسجد نسبت به حفظ عزت امام و مسجد توجیه شوند.
گاهی عوامل مسجد نوع تعامل با امام را نمیدانند و کارهایی میکنند که باعث تضعیف شأن امام میشود؛ از این رو عوامل مسجد و گاهی مردم نیاز به توجیه و آموزش در امور زیر دارند:
جمعآوری حقالزحمۀ امام در بین دو نماز، یا هنگام سخنرانی و در حضور وی صورت نگیرد.
حتیالمقدور از بانیان و خیرین خاص جمعآوری شود.
در هنگام دریافت کمک، مردم را در رودربایستی و فشار روانی قرار ندهند.
پرداخت به امام در منظر عمومی نبوده و مخفیانه باشد.
نکته: توجیه مردم و عوامل مسجد نسبت به آداب جمعآوری هزینه و پرداخت آن به امام حتیالمقدور توسط فرد دیگری غیر از امام انجام شود. مثلاً امام جمعه، یا مسئول ادارۀ تبلیغات، یا یکی از ریشسفیدان، یا یکی از عوامل مسجد که اقتضای زندگی طلبگی را درک میکند، این کار را انجام دهد.
اصل چهارم: امام با تعارفهای بیجا، مردم را به دریافت خدمات رایگان و نادیده گرفتن نیازهای اقتصادیاش عادت ندهد. ۸
هنوز دیدگاهی برای این مسئله ثبت نشده است.
