مشاورهدادن در موضوعات اخلاقی و تربیتی، توجه مردم را به خانوادهٔ امام بیشتر میکند و با کوچکترین خطای سهوی یا عمدی از سوی آنان، اعتبار امام زیر سؤال میرود. در نتیجه، برخی میگویند: «امام جماعت، نخست مشکلات خانواده و نزدیکان خود را حل کند، بعد به دیگران مشاوره بدهد.»
این مسئله دو حالت دارد:
الف) خطاهای خانوادهٔ امام جزئی است و خلاف شأن و عرف محل نیست؛ ۱
در این صورت، لازم است با توجه به زمینههای بروز چنین مسائلی، اقدامات زیر انجام شود:
1. تعدیل انتظارات مردم: ۲
تبیین موارد زیر در تعدیل انتظارات مؤثر است:
الف) امام و خانواده وی امکان اشتباه دارند:
باید این پیام منتقل شود که امام و اعضای خانوادهاش انسانهای کاملی نیستند و مانند دیگران امکان اشتباه و خطا دارند. روشهای پیشنهادی برای انتقال این پیام:
· بیان نمونههای تاریخی: اشاره به خطاهای بستگان انبیاء الهی یا معصومین (علیهمالسلام) در سخنرانیها، مانند پسر حضرت نوح، همسر حضرت لوط یا برادر امام رضا (علیهالسلام).
· بیان تجربیات شخصی: امام میتواند برای عبرتآموزی، گاهی به بیان تجربیات ناموفق خود بپردازد. البته باید میان جلسات عمومی و خصوصی تفاوت قائل شد؛ زیرا بیان برخی اشتباهات در جمع، بهویژه در مسائل مالی مسجد، میتواند موجب بیاعتمادی مردم شود.
ب) خطای خانواده لزوماً به معنای ناتوانی امام نیست. ۳
2. جلوگیری از مقدسسازی و مریدپروری: امام باید از هرگونه رفتار یا سخنی که به مقدسسازی و ایجاد جایگاه مرید و مرادی منجر شود، پرهیز کند. برای مثال، در بیان تجربیات خود مراقب باشد تا تصویری معصومانه ارائه ندهد و با ایجاد انتظارات غیرواقعی، عدهای را شیفتهٔ خود نسازد. ۴
3. ایجاد زمینه برای انتقادپذیری و تبیین واقعیتها: امام باید زمینه را برای شنیدن انتقادات و شایعات مربوط به خود و خانوادهاش فراهم کرده و پس از آگاهی، به تبیین واقعیتها بپردازد. ۵
4. استناد به بزرگان: اگر مشاورهها با استناد به نظرات بزرگان دین و کتب معتبر ارائه شود، بهگونهای که مردم احساس کنند امام صرفاً ناقل آن آموزههاست، پذیرش عمومی افزایش مییابد.
5. ارائهٔ راهکارهای واقعبینانه: راهکارها و دستورالعملهای ارائهشده در مشاوره باید واقعبینانه و متناسب با تواناییهای مشاور و مراجعهکننده باشد. ۶
ب) خطاهای خانوادهٔ امام خلاف شأن او و عرف محله است: ۷
در این صورت، باید به ترتیب اقدامات زیر را انجام دهد:
۱. اعلام برائت ۸ و ارائهٔ توضیحی قانعکننده برای افکار عمومی.
۲. در صورت عدم تأثیر، تغییر محل سکونت خانواده به مکانی دور از دید و دسترس اهالی محله.
۳. بهعنوان آخرین راهحل، کنارهگیری از امامت جماعت و مشاوره برای جلوگیری از تبعات منفی بیشتر. ۹
هنوز دیدگاهی برای این مسئله ثبت نشده است.
