اصول جمع‌آوری اطلاعات محله؛ پیشگیری از آسیب‌ها و حفظ جایگاه مسجد

به منظور کاهش آسیب‌های یاد شده، اصول زیر باید رعایت شود:

الف) اصول جمع‌آوری اطلاعات

1. جمع‌آوری غیرمستقیم اطلاعات:

فعالیت‌های مسجد مانند برگزاری کلاس‌های آموزشی، مشاوره، کتابخانه، خیریه، صندوق قرض‌الحسنه، دفتر ازدواج آسان، سفرهای زیارتی، مسابقات ورزشی و فرهنگی، اردوها و… بستری طبیعی و مناسب برای گردآوری اطلاعات هستند و مردم نیز برای دریافت آن خدمات در ارائهٔ اطلاعات مورد نیاز با مسجد همکاری می‌کنند. ^۱

2. سرعت عمل و دقت:

گاهی اوقات طولانی شدن فرایند تهیهٔ شناسنامه و عدم دقت در آن، موجب عدم پایبندی به حریم خصوصی و در مواردی باعث آبروریزی می‌شود.

3. مشخص‌ کردن محدودهٔ جغرافیایی منطقه تحت پوشش:

برای جلوگیری از کارهای موازی با مساجد دیگر و نهادهای همسو، لازم است امام نقشه محله خود را طراحی و محدوده فعالیت خود را مشخص نماید و این نقشه را به سایر مساجد محله و ارگان‎های مربوطه اعلام نماید.

4. ایجاد بانک جامع اطلاعات:

امام جماعت باید اطلاعات حاصل از ارتباط با نهادهای مختلف و مراودات و ارتباطات عمومی را در بانک اطلاعاتی منظمی ذخیره کند تا امامان جماعت بعدی بتوانند از آن بهره‌مند شوند.

5.  برنامه‌ریزی و رعايت نظم و استمرار:

اگر فرایند دقیق و منظبتی برای ثبت اطلاعات وجود نداشته باشد، اطلاعات ارزشمندی از دست خواهد رفت. ^۲

6.  اطمینان‌بخشی:

امام و عوامل مسجد به طرق مختلف، چرایی جمع‌آوری اطلاعات را بیان کنند و به مردم اطمینان دهند که اطلاعات صرفاً برای خدمات مسجد مورد استفاده قرار می‌گیرد. ^۳

7. عدم تغییر رفتار:

امام برای کاهش حساسیت، وظیفه دارد بعد از کسب اطلاعات، رفتارش با مردم تغییر نکرده و نگاهش به خطاها و نواقص مردم نگاهی پدرانه باشد.

8. عدم تجسس:

در برخی موارد، جمع‌آوری اطلاعات باعث ورود به حریم شخصی و خصوصی افراد می‌شود، درحالی‌که نیازی به دانستن آن نیست؛ لذا باید از تجسس در این موارد پرهیز کرد.

9.  حفظ عزت و کرامت مردم:

گاهی شیوهٔ جمع‌آوری اطلاعات به ‌گونه‌ای است که برخی افراد در موضع تهمت قرار می‌گیرند که باید از آن اجتناب کرد. ^۴

10. تنوع در کانال‎ها و روش‎های ارتباطی:

از آنجا که اعتقادات، باورها، سلایق و وابستگی‌های حزبی، سیاسی، قومی و… در انتقال اطلاعات مؤثر است، اگر امام دریافت اطلاعات خود را محدود به یک فرد یا کانال کند، طبیعتاً اطلاعات صحیح و جامعی از محله به دست نخواهد آورد.

11. مجبور نکردن افراد در جمع آوري اطلاعات:

به‌ کاري‌گيري افراد تحت ‌فشار و اجبار، در جمع‌آوري اطلاعات، امکان اشتباه بودن اطلاعات دریافتی را افزایش می‌دهد، از اين رو رعایت اصل فوق ضروری است. ^۵

12.  توجه به حساسیت‎های محله:

در این زمینه پیشنهاد می‌شود تاریخچة فعالیت‌ها و آسیب‌های احتمالی مرتبط را بررسی کند، از جمله:

1. آسیب‌های مرتبط به روحانیت، مانند لغزش در محاسبهٔ خمس، زکات و امور مالی، یا شایعات در موضوعات اخلاقی و...

2. آسیب‌های مرتبط به عوامل مسجد، مانند سوء استفاده از امکانات و تجهیزات مسجد و پارتی‌بازی و...

3. آسیب‌های مرتبط با مؤسسه‌های جانبی، مانند سوء استفاده از عنوان مسجد و اعتماد عمومی و کلاهبرداری از مردم با راه‌اندازی مؤسسات مالی و یا دلالی در ازدواج به اسم مؤسسه ازدواج آسان.

4. آسیب‌های مربوط به بحران‌های اجتماعی، مانند درگیری‌های بین مردم و حساسیت‌های طایفه‌ای در محله و...

5. آسیب‌های مربوط به موضوعات حساس، مانند رسیدگی به زنان بی‌سرپرست و یا بدسرپرست و حساسیت‌های قومی و قبیله‌ای و...

ب) اصول حفاظت اطلاعات:

1. طبقه ‌بندی اخبار:

امام باید اخبار و اطلاعات را بر اساس معیارهای درجهٔ اهمیت در خدمت ‌رسانی، سطح محرمانگی، فوریت رسیدگی و حساسیت موضوع طبقه‌بندی کند.

2. رازداری:

امام بعد از دریافت هرگونه اخبار و اطلاعات، آن‎ها را در فایل‌های مخصوص نزد خود نگهداری کند و از انتقال فایل به شخص دیگر، یا مطلع کردن دیگران از وجود چنین فایلی خودداری کند.

ج) اصول انتقال اطلاعات:

1. اطلاعات را تنها در اختیار افراد خاص به مقدار ضرورت و نیاز قرار دهد.

2. انتخاب افراد و نیروهای امین و متدین و متناسب با ارائهٔ خدمات؛ مثلاً انتخاب افراد مسن‌تر برای رسیدگی به خانواده‌های بی‌سرپرست.

3. انتخاب زمان و مکان مناسب برای انتقال اطلاعات. ^۶